Showing posts with label human and nature. Show all posts
Showing posts with label human and nature. Show all posts

Monday, January 11, 2021

Spirituality and Wisdom Cherished by “The Legend of the Shaman”

 Guest Post: Spirituality and Wisdom Cherished by “The Legend of the Shaman”

Posted on  by Julian Dierkes


Spirituality and Wisdom Cherished by “The Legend of the Shaman”


By OTGONSUREN Jargal 

I know one researcher, a woman from Europa who researches shamanism and admires the magic of Mongolian shamans. She says that her life has changed dramatically after become a researcher and every summer she comes to Mongolia, staying in a shaman’s ger and doing meditation and performing shaman’s rituals.

But I’m not going to talk about her, I’m going write about an author and his novel which depicts shamanic phenomenal things.

During a journey to Buryatia, Ayurzana met Tseren shaman who was well-known in a community of ethnic Buryats in Russia. That is how Ayurzana was unexpectedly struck with the motif of his novel “The Legend of the Shaman”, remarkable works inspired by shamanic spiritual power.

AYURZANA Gun-Aajav poet, fiction/nonfiction writer, is a graduate of the Maxim Gorky Literary Institute in Moscow. He has published seven books of poetry, two collections of short stories, several non-fiction books and novels. Ayurzana’s poems have been translated and published in more than 30 languages including Hungarian, Serbian, Macedonian, Turkish and Maltese. “The Wing of Dying Bird” (“Амь тавьж буй шувууны далавч”) and “The Legend of the Shaman” (“Бөөгийн домог”) in Korean translation called big resonance between readers as if “The Debt of Ten Dreams” (“Арван зүүдний өр”) in Russian translation.

His most recent novels “Mysteries of Sacred Khangai Mountains” (Сахиуст хангайн нууц. 2017) and “Spirit Formula ” (Сүнсний томьёо.2019) are continuing the atmosphere of his previous novels like “Shugden” (Шүгдэн. 2012), “White Black Red” (Цагаан хар улаан.2014) and “The Pulse Sound” (Судасны чимээ. 2015). He has been awarded the title of Person of Culture, considered the most prestigious award in his country in the field of culture, in 2009. Since 2000 he has been a author and probably the only Mongolian writer who can live off his books.

“The Legend of the Shaman” (2010) is one of his very appealing novels that depicts the destruction of the Buryat people’s ethnicity and culture on the theme of shamanism, as well as the theme of love in the hidden space of the human mind. The main character of the novel Hagdai is based on the real story of a famous, hereditary shaman, Tseren, who lived in Buryatia, until recently.  He was the one who has preserved the roots of ancient shamanism, and the author has visited him and made a profound study of the meaning behind shamanism.

Generally, this novel implies the gift of prophecy which is given from heaven to Hagdai shaman of Buryatia. In addition to depicting magical phenomena such as drinking a mushroom drink that gives magical power, traveling through the spirit world, connecting with ancestral spirits, and being treated by shamanic magic for a mentally ill person who could not be cured by medical doctors, the author intertwisted essence of the philosophy of Buddhism with the concept of dharma.

According to Hagdai shamans, “there is no religion in the world that is not taken the example from shamanism. Shamanism is not a religion, but it is the praying to the heaven. In order to claim the praying to the heaven, it is important the great ability to enter the realm of spirit, but It is useless to learn ceremony” (Г.Аюурзана. Бөөгийн домог, 2010, УБ.,135-р тал)

The author tries to  provide a comprehensive explanation of the root of the issue that an ancient religion of shamanism and Buddhism that closely intertwined each others, and not easy find its distinction between them, in dialogue with Hagdai shaman.

“…The Buddha did not preach any mantra for healing, he only taught us to keep our minds pure. You don’t have to be religious to keep your mind free of greed. You can go pure without knowing the Buddha. A real shaman is that one when he sees his first spirit, realizes there is no reason to be greedy in this life and enlightened and recognizes the truth emptiness of the world.” (Г.Аюурзана. Бөөгийн домог, 2010, УБ.,136-р тал)

Hagdai shaman’s interesting talk is continuing about a monk with a spirit and also about how Buddhism invokes the spirit as shamanism does.

Here, the author enriches the shaman’s discourse with explanations of the similarities between Buddhism and shamanism.

“… There are many myths about the miraculous powers of some Buddhist saints. Think about the living body of the bandita Lama Itgeltov in Ivolgiin’ temple. Isn’t it says that a person who has reached the highest level of meditation can escapes death?

It’s called meditation to reach in high spiritual world of the mind. There is still a hobgoblin in the lama’s body that is hint that the soul that has gone to another realm of spirit can be returned to the shaman’s body. The hidden world can only be seen through the eyes of wisdom, not through the human’s eyes. Spirits are the eyes of wisdom.”(Г.Аюурзана. Бөөгийн домог, 2010, УБ., 135-136-р тал)

Hagdai’s talk is mainly about what is an awakening of the mind and how to reach it. Buddhism says that if you will have a right mindfulness /right concentration, you’ll have reached the first stage at which you can be called an “awakened one”.

The above discussions are closely linked to psychiatric and cognitive knowledge, which is considered as a concept of mindfulness of Buddhism.

The context of this novel inspires readers to search for the meaning of faith, the nature of the human being, the mystery beyond the chaos in this life.

Tengis, assistant of the shaman Hagdai, spent six years on the island Tuulait (in Baikal lake of Buriyatia, Russia). He learned the differences between the concepts of shamanism and religion Shariin shajin (Yellow hat named dominant sect of Buddhism founded by Je Tsongkhapa, a philosopher and Tibetan religious leader). Hagdai’s entire life as a shaman was devoted to alleviating the suffering of human beings on earth and awaking the meaning of enlightenment through his esoteric knowledge given to him by power of inspiration through the upper (spirit) realm.

Tengis was so surprised when he saw the dharmapadda (a collection of sayings by Buddha) in the bookshelf at the home of Hagdai and discussed this book. The shaman says: “People who are practicing Buddhists frown when they think of shamanism . But the worshiper of a shaman undervalues the monks. That is the story of a fake shaman and an unlearned monk. In essence, they both mean one thing and that this world is a reflection of the idea in general.”

Here, the writer revealed the shameless truth about fake shamans or uneducated lamas who turned into a survival tool by promising superpowers to help superstitious blind people. It also implies that vital things like money and power are truly temporary.

Ayurzana’s novels are uniquely formulated for the embodiment of wise ideas, expressive speech of characters, and the inner reflections within them.  When in “Shugden”, and “Mysteries of the Sacred Khangai Mountains “deeply reflect the meaning of life and awakening of national consciousness for freedom, then in “Spirit Formula ” you will find a philosophical thinking of universe, and its relevance to the unfolding psycho spiritual direction of humanity.

About Otgonsuren Jargal

Otgonsuren Jargal, is a linguist (PhD National University of Mongolia), researcher of literary study. Has been awarded for PhD mobility of European Mobility Project, Erasmus Mundus-Impakt Program 2015-2016, in ULPGC, Spain.

Before embarking on her doctoral degree, Otgonsuren used to be a journalist/reviewer and experienced editor and translator from Russian or English into Mongolian language. Also she has been active in CSO (civil society organization) as journalist /environmentalist in 2006 -2015.

Otgonsuren‘s research interest address the context of mindfulness and spiritual things in literature. Furthermore, the mindfulness-based practice methods that are rooted in Eastern culture, entering the Western cultural mainstream as approaches in education and its impact of awakening experience in their society.

Sunday, March 20, 2016

Бясалгагч хүний тархинд эерэг эмоцийн давтамж маш өндөр байдаг

Гран Канариад ирээд хамгийн түрүүнд Зэн нэртэй ресторан цөөнгүй байгааг анзаарлаа. Адил төстэй зүйл юу ч үгүй, буддизмыг тухай бол бүүр ч мэдэхгүй юм шиг санагдсан энэ газарт Зэн нэртэй газрууд буй нь сонирхол татсан хэрэг.  Зэн -нэрт эдгээр газрууд ихэвчлэн Япон ресторанууд байх юм. Зэн-гээр үйлчлүүлэгсэд хоромхон зуур ч атугай Буддизмын чухал элементийг мэдрээд гарч байвал энэхүү нэрийг зүүхийн утга учир нь тэр буюу.

 Азийн соёл, тэр дундаа буддизмын талаар энд ямар ч ойлголтгүй гэсний учир гэвэл, хамт суралцаж буй оюутнуудын ихэнх нь зүүн өмнөд болон дундад ази, латин америк, хойд африкийн лалын шашинт орнуудаас ирсэн, 98 хувь нь исламын шашинтнууд тул Буддизм гэдэг тэдний хувьд ердөө л "шовгор оройтой шавар баримал" гэж төсөөлдөг  (суврагыг хэлж байгаа юм), лалын шашны хатуу дүрэм журмаа машид эрхэмлэдэг, коран судраа цээжээр мэддэг тэд мухамедаас илүү бурхангүй гэж ойлгодог. Харин испаничуудын ихэнх нь католик шашинтай, тэд Далай лам гэж мэдэхээс өөрөөр Буддизмын талаар мөн ямар ч ойлголтгүй.  

  Энэ мэт өнгөц харахад, буддизмын тухай хэн ч мэддэггүй юм шиг санагдсан энэ газар Зэн-гийн доктор Сузукигийн номыг бүүр 1981 онд испаниар орчуулсныг номын санд олж харлаа. Даруй 30 гаруй жилийн өмнөөс Зэн- гэж юу болохыг танилцуулж эхэлж шүү дээ.  Гэтэл манайд хэзээнээс билээ? 2001 ??
Өнө эртний уламжлалт дорнын соёл, сэтгэлгээний өвөрмөц урлагийг таниулж мэдүүлэх оролдого ертөнцийн энэ хязгаарт хүртэл тэлжээ. Харин хэдий хэр гүнзгий мэдрэх ойлгох нь тухай хүний савны багтаамжаас шалтгаалах буй за.  
   
  Барууны сэтгэлгээгээр Зэн буддизмын утгыг ойлгоход түвэгтэй байж таарна. 
Зэнгийн тухай номнуудыг англи хэл дээр орчуулж буй тухай сонсоод Японы нэгэн Зэн багш: "Шал дэмий цагаа гарздаж байгаа юм байна даа. Хэрэв Зэнг үнэхээр ойлгосон бол... Библи уншсан ч болно, "Алиса гайхамшгийн оронд" -ыг ч уншиж болно. Хэлний толь бичиг ч үзэж болно. Учир нь юу гэвэл ... БОРООНЫ ДУСЛАХ ЧИМЭЭГ орчуулах шаардлагагүй байдаг юм" гэсэн юм гэнэ билээ.   

Зэнгийн утга нь өөрөө ямар нэгэн хариу үйлдэлгүйгээр, байгалийг ажиглах, мэдрэх. Хүн хоромхон хугацаанд  ч болов бодлоосоо ангижирч бясалгалын төлөвт оршихыг хэлээд байгаа хэрэг. 

Амьдралдаа 10 мянган цагаас дээш бясалгал хийсэн хүний тархийг MRI -о скандаж туршилт хийж үзэхэд тэдний зүүн тархины өмнөд хэсгийн гадаргууд эерэг эмоцийн давтамжийн түвшин маш өндөр болсон байсан нь баруун тархины үйлдвэрлэдэг сөрөг бодлын эрчмийг дарангуйлахад хүргэдэг болохыг тогтоосон байдаг гэж бичжээ. 
Тэгэхлээр, бясалгагч хүн илүү эерэг сэтгэлгээг түгээж байдгийн учир нь тэдний тархи сөрөг бодлын дарангуйлалд автахаа больчихсон, амьдралыг илүү гэгээтэй талаас нь хардаг, итгэлийн хүч буюу бодлын хүчээр сөрөг хандлагыг өөрчилж болдийг ухаарсанд байгаа юм. Хүн ерөөсөө бодлынхоо бүтээгдэхүүн гэдэг билээ. Чи юу бодно, амьдралаа ямар байна гэж төсөөлнө, тэр л чиний амьдралын хөтөлбөр чинь болоод явчихна л гэсэн үг. Тархиндаа ямар программ татаж суулгана, тэр чинь л ажиллаад эхэлж байгаа хэрэг л дээ. Өнөөдрийн манай нийгмийн сэтгэлгээг харахаар нэлээн бараандуу санагдаад байдаг. Гэлээ ч тэрхүү массаас ангид, эерэг мэдээллийг түгээгч, мэдсэн ухаарснаа хуваалцагч залуусын бүлэг, клубууд олноор бий болсон байна. Жишээ нь, Монголд Зэнг сонирхогчдын хүрээ тэлж, нийгмийн сүлжээнд Зэн бясалгагч залуус групп нээснийг олж үзээд тэдний мэдээллийг сонирхов. Нийгмийн бухимдал дээд цэгтээ тулж буй өнөө үед амьдралыг Зэн үүднээс харахыг хичээсэн залуусын ийм бүлгүүд аяндаа үүсч, зөв хандлагыг түгээж байгаа нь тун чухал. Амьдралын утга учрыг хайсан, өөрийгөө танихыг хүссэн, эрэлхийлэгч, бүтээлч уншигчдын хүрээг тэлж, олсон мэдсэнээ бусадтай хуваалцдаг нь ФБ-ын давуу тал нь. 
  
 Мэдрэхээс өөрөөр ойлгох аргагүй, ойлгосноо үгээр илэрхийлэх амаргүй энэ л Зэн гэдэг ойлголтыг өрнөдөд хүргэхийн өмнө буддизм дэх нууц тарнийн ид шид, мистик ба метафизик агууллага бүхий учир битүүлэг нууцын өөртөө агуулдаг Буддын нууц тарни гэж юу болохыг судлах ажил 20-р зууны эхнээс үндэс сууриа тавьж, Түвдийг зорьсон аялалыг бидний мэдэх Николай Рерих,  Блавацкая, Ферденанд Осендовски гэх мэт сүүлд нь буддизмд нэвт орсон алдартнууд түүчээлсэн байдаг.  
Энэ тухай багахан хэмжээний судалгааны нийтлэлээ удахгүй та бүхэнтэй хуваалцах болно.   

Saturday, February 6, 2016

Las Dias de Carnaval Fiesta - Багт наадам болоод Испанийн уламжлалт соёлын талаарх багахан тэмдэглэл



Монголд маань Цагаан сар болох гэж байх үед энд Карнавал наадам эхэлж байв. Манай битүүний орой эндэхийн Карнавал эхэлсэн тул гадагш гарч оройжин гудамжаар этгээд хачин хувцасласан эрчүүдийн зургийг дарах гэж баахан явлаа. Эрчүүдийг гэж онцолсны учир нь тэд хүүхэн болж хувирах их дуртай юм.  Өндөр өсгийт өмсөж, ягаан ногоон үс зүүн,  нүүрээ будаж гоодсон, бүдүүн нарийн, хөгшин залуу эрчүүд энд тэндгүй харагдаад тэр л дээ :)  Гэвч олигтой болсонгүй ээ.  Тэгээд бичлэг хийсэн нь энэ.

Бүх нийтээр баярлаж хөөрөн, бүжиглэдэг ийм наадам зугаатай санагдав. Ёстой том багагүй, хөгшин залуугүй л янз бүрийн баг зүүж, өнгө алагласан хувцас өмсөнө. Наадам эхэлснээс хойшхи долоо хоногийн хагас, бүтэн сайн болгонд иймэрхүү зугаатай дүр зургийг байнга харна.



Яагаад эрчүүд нь хүүхний дүрд хувилах дуртайг багшаасаа асуувал, магадгүй, ижил хүйстэн олширсонтой холбоотой болов уу гэв. Урьдынхаас харьцангуй олширч байгаа гэнэ ээ, тэд.

2-р сарын 8 нд эхэлсэн наадам өнөөдөр 28-ны өдөр хаалтын ажиллагаа гээд хаа сайгүй нөгөө л багтай, будагтай хүмүүс дүүрэн. Наадмын төгсгөлд нь ганц нэг гайгүй зураг оруулчих санаатай гудамжаар дахиад зөндөө алхлаа. Зарим нь зургаа авахуулах их дуртай. Сүүлийн хэд хоног бороотой, сэрүүн өдрүүд үргэлжилж байгаа нь багт наадамдаа нүцгэлж ирэгсдэд жаахан жиндсэн байж мэднэ.



Бүжиг наадам бол испани хэлт үндэстүүдийн хамгийн гол соёл нь юм байна. Африкийн хойд эргээс эхлээд Латин Америкийн бүх орнууд Аргентин, Бразил, Боливиа, Мексик, Венесуэл, Чили гээд бүгд өөр хоорондоо бага зэрэг диалектийн ялгаатай испани хэлээр ярьдаг. Тиймээс, испани хэлт орны урлаг соёлын алдартнууд, ялангуяа дуучдын бүтээлийг youtube-ээс хайгаад үзээрэй, хандалтын тоо нь 2-3 саяар тоологдоно, (юун бидний, ганц саяын хандалтад баярлах,.. ингээд бодохоор бид хэтэрхий цөөхүүлээ юм...) Тэдний шүтэн биширдэг дуучдыг бид сонсч байгаагүй, хэн болохыг нь ч огт мэдэхгүй.

Карнавалаас гадна, мөн Фламинго гэх испани хэлт орнуудын үндэсний соёлын нэгэн өвөрмөц бүжиг наадам байдаг. Фламинго бүжихэд хөлийн товшилт маш чухал. Товшилтоор өвөрмөц хөг аялгуу хэмнэл үүсгэх тул гутлын өсгийг тусгайд нь захиалж хийлдэг гэнэ. Фламинго бүжиглэгч хөгжмөө л мэдрэх ёстой, бусдаар бүжих үеийн хөдөлгөөн бол сүнснээс / тэнгэрээс, дээд оюун санаанаас/ илгээгдсэн өгөгдлийн дагуу гүйцэтгэгдэхээс бус бүжигчний өөрсдийнх нь бодож олсон дасгал сургуулиар бэлтгэсэн зүйл биш гэнэ. Ингэж үздэгээрээ манай тууль хайлах, эсвэл бөөгийн онгод ороход урсан гардаг уран хэллэгүүдтэй төстэй мэт.



Харин испаничуудын эр зоригийн урлаг гэж үздэг matador (mata-алах, toro -бух гэсэн үгнээс бүтдэг) тулааны урлаг өнөөдөр ихээхэн шүүмжлэлтэй тулгарч, бараг зогсоход хүрээд байгаа юм байна. Учир нь матадор заавал бухыг алж тэмцээн өндөрлөх ёстой, хэр хурдан хугацаанд зовлон багатай алж чадна тэр "сайн" гэж үнэлэгдэн хөнөөгдсөн бухын чихээр шагнуулдаг, маш сайн гэж үнэлбэл хоёр чих, дээрээс нь сүүлийг нь нэмж өгдөг энэ тулааны урлаг Испанид 18-р зуунаас эхтэй. Алив тулааны урлаг, спортод гардаг гунигт түүүх энд мөн цөөнгүй агаад 1984 онд нэгэн алдарт тулаанч галзуурсан бухын дайралтад өртөн амиа алдаж байсан удаатай. Харин өдгөө үүнийг хэтэрхий хэрцгий урлаг гэхээс гадна амьтны амь таслахыг сонирхон үзэгсдийн тоо илт буурсан тул матадорууд ч тэгтлээ их орлоготой, нэр алдартай байхаа больжээ.

Бухын тулааныг эсэргүүцэгсэд, Испанийг алдаршуулах урлаг, соёлын олон төрөл байгаагийн дотроос хөл бөмбөг бол хангалттай олон жуулчдыг татах, орлого олох эх үүсвэр хэмээн үздэг.









Monday, January 18, 2016

Бодлын бохирдол - Агаарын бохирдол ав адилхан хөнөөлтэй

Өчигдрийн "Өнөөдөр"-өөс ийм гарчигтай юм (нийтлэл гэхээр ахадмаар/ хараад цочлоо шд.
 Аз жаргалаа Бусдаас нуу гэнээ!  Уг нь манай хамгийн оюунлиг хэсэг уншдаг сонин иин тавиад, тэрэнд нь 200-гаас дээш хүн лайк дарчихсан байхаар харамсалтай санагдаад аа.
Бал эрхлэгчийг амьд сэрүүн байх үеэс нийгмийн сэтгэлгээг зөв зүгт залах зүтгүүрийн үүрэг гүйцэтгэдэг гол хэвлэл байсан сонинд өнөөдөр ийм эгоист үзлийг зүгээр л хэвлэчихдэг болж.
Үүнийг бичигч нь хувийн хандлагаа л илэрхийлж. Уг нийтлэлийг 1000 хүн уншсан гэж үзвэл, 200-д нь таалагдсан гэхээр уншигчдын 20 хувь. Эндээс нийгмийн сэтгэлгээ ерөнхийдөө буруу тийшээ хэлбийчихэж гэж харагдахаар байна.

Доорх үгийг анзаарч хараарай. "Бид бүхэлдээ юу бодсон, түүнийхээ үр дүн юм".
Арай өөрөөр:"бодол чинь ямар байна, амьдарл чинь яг тийм л байна" гэж орчуулсан нь бий.

.
Харин энд "Аз жаргал бол чи юутай, эсвэл чи хэн гэдгээс хамаарахгүй. Гагцхүү чиний юу бодож байгаагаар л тодорхойлогдоно.


  Аз жаргалаа Бусдаас нуухыг зөвлөгч маань, хэн нэгэн өөрөөс нь арай доогуур түвшинд явж байвал сэтгэлд нь сэмхэн баяр төрөөд байдаг, харин өөрөөс нь илүү гарчихвал дотор нь эвгүй болдогоо нуусангүй. Мөн нэг "ухаантай" найзынхаа "хэнтэй ч битгий баяраа хуваалц" гэснийг байнга санадаг гэнэ. Богинохон, сэтгэгдэл гэмээр эл бичлэгийн дор "яг ... зөв хэллээ... фб-ээр дүүрэн нэг л их өрөвч хүмүүс,... шал худлаа..."гэсэн сэтгэгдлүүд.

Хэнд ч, юунд ч итгэхгүй амьдрах яасан уйтгартай байх бол? Аз жаргалтай байж болно гэдэгт итгэхгүй, амжилттай яваа хүмүүсийн инээмсэглэлд итгэхгүй. Зовлонд өртөгсөдийг чин сэтгэлээсээ өрөвддөг хүмүүс байдагт итгэхгүй. Бусдын зовлонг нимгэлэхийн төлөө бүхнээ зориулдаг ариун гэгээн хүмүүс энэ дэлхий дээр тэдний төсөөлснөөс хавьгүй олон гэдэгт итгэдэггүй. Хэзээ нэгэн цагт өөрсдөд нь аз жаргал, амжилт ирэхээр бусдад алдчихна гэж хав дарж нууж яв.... гэж зөвлөх. Яагаад ийм бараан бодлоор өөрийгөө цэнэглэгсэд олон болоод байна?

Үүнийг бичсэн сэтгүүлчийг буруутгахаас илүү сөрөг сэтгэлгээг өөгшүүлэгчид, бусдын зовлонд сэм баярлагсад олширсонд харамсахын хэрээр, эерэг сэтгэлгээг түгээн дэлгэрүүлэхэд тус нэмэр болох юуны магад хэмээн хэдэн зүйл хэлмээр санагдаад үзгээ барьсан хэрэг л дээ.

"Хорсол бухимдлыг дотроо хадгалж явна гэдэг өөрөө хор уучихаад дайснаа үхэхийг хүлээж суухтай адил."



 Сошиал мэдиагаар өрнөж буй нийгмийн сайн сайхны төлөө үйлсийг дэмжигсэдийн хүрээ тэлж байгааг сэтгэлгээний эерэг өөрчлөлт гэж хардаг хүн л дээ, би уг нь. Байгаль дэлхий, ногоон хөгжлийн төлөөх ажилд хүмүүсийг татан оруулахад нийгмийн сүлжээг түлхүү ашигладаг хүний хувьд ийм үйлсэд чин сэтгэлээ зориулдаг сайн санаат хүмүүс олширсоор байгааг явсан газар болгондоо харж бахархдаг нэгэн билээ.

Нийгмийн сүлжээгээр баяраа хуваалцах, хүмүүс аз жаргалтай яваагаа харуулахыг таагүй зүйл гэж бодохгүй байна. Хэн нэг хүн өөрийн хүрсэн өндөрлөгөөс бусдын зүгт гараа даллаж, араасаа дагуулахын муу нь юу байх билээ? Хэрэв өөрийн шударга зүтгэлээр амжилтад хүрсэн нэгнийг хараад яагаад бахархаж болохгүй гэж? Шургуу зүтгэл, өөдрөг тэмүүлэлтэйгээр амжилтад хүрсэн жишээ бусдыг урагш түлхэх хүч, урам зориг өгдөг. Өмнө чинь боломж байсаар байхад хөдөлгүй өдий хүрсэн бол одоо өөр нэгний хүрсэн амжилт чамайг урагш нэг алхахыг сануулж байна. Аливаа зүйлээс сайныг нь олж харах чадвартай, бусдын амжилтад чин сэтгэлээсээ талархаж чадна гэдэг тухайн хүний сэтгэлгээ эрүүл, бусдын гаргасан замаар урагшлахад бэлэн байгааг харуулж буй хэрэг.



Гэвч бүхнийг хар талаас нь хардаг, ариун гэгээн тэмүүлэл рүү хамаг хир буртгаа /баас/ цацдаг хүмүүс олширч байгаа бол нийгмийн сэтгэлгээ "өвчилжээ" гэсэн үг. Өвчин ихээр тархсан үед халдвар авахаас болгоомжлон, гэртээ түгжиж суухын адил  Аз жаргалаа Бусдаас нуу гэсэн зөвөлгөөг баяртайгаар хүлээн авч байгаа бол энэ тийм ч эрүүл зүйл гэж бодогдохгүй байна. Энэ бол бүхэлдээ бодол-сэтгэлийн бохирдлоо /хирээ арилгах/ эмчлэх цаг болжээ гэсэн дохио. Сошиал медиагийн сайн тал нь нийгмийн сэтгэлгээг оношлоход нэн тустай. Хотын агаарын бохирдол хэрээс хэтэрлээ гэж өдөр болгон бид ярьдаг. Тэгвэл гамшигийн хэмжээнд хүрсэн эсэхийг агаарын найрлага дахь хортой, хүнд элементийн агууламжаар л тодорхойлно.

Бодол-сэтгэл үүнтэй яг адил. Сөрөг бодлыг удаан хадгалах тусам өсөн үржсээр, гэрэл гэгээг харах өнцөг/цонх/ чинь улам багасна. Бараан бодолд эзэмдүүлсээр байвал, эрүүл бодол багтаах зай нь хумигдсаар чи бүхэлдээ сөрөг бодол тээгч болж хувирна. Юу ч харсан баясахгүй, юунд ч итгэхгүй. Аз жаргалаа хуваалцаж байгаа, гэрэл гэгээтэй мэдээ түгээж байгаа бүхэнд чи үл итгэнэ, атаархана. Энэ бол чиний бодол доторх "хортой, хүнд элелемт" зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давчихаж гэж ойлгож болно. Харамсалтай нь агаарын найрлагыг хэмждэг шиг сэтгэл доторх бодлын хирийг хэмжих багаж байхгүй тул "хүнд хортой элемент" нь хувь хэмжээг мэдэх хэцүү. Гэхдээ огт боломжгүй зүйл бас биш. Чи өөрөө л бодлоо хянаад сурчихвал, цэвэрлэж болно. Цэвэрлэхийн тулд эерэг бодлыг дадуулах зарим аргад суралцах л хэрэгтэй.  Цэвэрлэсэн саван дотор бохирын нян үржихгүй. Байнга цэвэрхэн байдаг гудамжинд архичид хар тамхид очиж суугаад байж чаддагүй биз дээ? Учир нь тэдний орчин энэ биш.


Сэтгэл цэвэр, өөдрөг бодол тээж явдаг хүнээс гэрэл гэгээ цацарч байдаг гэнэм. Гэрэл асаангуут харанхуй алга болдогийн адил гэгээн бодлоор тэжээгддэг хүнд атаархлын бараан сүүдэр орох зай үгүй болсон байдаг. Учир нь тэрээр ариун гэгээний долгионд нэгдсэн байдаг тул материаллаг ертөнцийн өчүүхэн атаархал, шунал тэдэнд хүрч үйлчилдэггүй гэх. Энэ бүхэн бол буддизм, иога бясалгалын  тухай унших явцад олонтаа тохиодог сургааль номын хэсэг бөлгөө.

Номлол гэснээс Буддизмыг баруун Европ хийгээд Америкад түгээж эхэлсэн нь ердөө саяхных. 1950 оноос хойшхи хэрэг. Гэтэл өнөөдөр  Америхад 30-40 сая хүн бясалгал хийдэг, нийт америкчуудын 30 хувь нь хойд нас гэдэгт итгэдэг болсон гэж сая олж уншлаа.
Буддизмыг мухар сүсэг талаас нь биш,  харин хүн өөрийн дотоод мөн чанараа таних, амьдралын жинхэнэ утгыг мэдрэх  гол хөтөч гэдгийг барууныхан таньчихаад улам гүнзгийрүүлж судлаад байхад бид аль замаар нь яваад байна аа?. Уг нь бид чинь Буддын номлолыг дагадаг,сэтгэлээ ариусгаж, нинжин сэтгэлийг эрхэмлэдэг оюунлиг ард түмэн сэн.














Sunday, March 2, 2014

Цөмийн судалгааны том эрдэмтэн Оппенхаймер “Бид нүгэл үйлдсэн” гэж хожим ннь хүлээн зөвшөөрсөн




Ертөнц өөрчлөгдөж байна. Хүн бүхнийг танин мэдэж чадаагүйгээ, шинжлэх ухаан алдаа гаргаснаа хүлээж эхэлсэн байна. 
Хүн төрөлхтөн  цөмийн эрчим хүчийг ашиглаж эхэлснээс хойш 100 жил арай болоогүй ч амссан хөнөөл нь хангалттай тул хориглох нь зүйтэйг бүхэлдээ зөвшөөрч байна. Хөгжлийг урагшлуулж, хүмүүний хөдөлмөрийг хөнгөвчилсөн шинжлэх ухаан техникийн ололт гайхалтай ч хөнөөлт олон зовлонд учруулсан цөмийн эрчим хүч бол "аюултай тоглоом" гэсэн сануулгыг дээд тэнгэрээс ямар нэгэн байдлаар өгч байсан байх юм. 

Цөмийн эрчим хүчийг ашиглах, түүнийг хөгжүүлэхийг дэмжигсэд бол "хүн төрөлхтний өнөөдрийг хүртэл цогцлоож ирсэн иргэншлээ булшлахад идэвхтэй хувь нэмэр оруулж буй хүмүүс" гэж үзэж болох юм. Энэ гариг дээр бидний үүсгэсэн иргэншил анхных нь биш бөгөөд биднээс өмнө олон иргэншил үүсэж, цэцэглэн хөгжиж, тэр бүү хэл бидний хүрсэнээс ч илүү технологийн дэвшил оргилдоо хүрч байснаа, устаж алга болж байсны ул мөрийг дэлхийн дээр хаа сайгүй байдагийг алдарт зөнчид, мистикчид хэлдэг. Тэгвэл иргэншил бүхэн устаж алга болох нь жам ёсных байсан уу, эсвэл тоглох ёсгүй тоглоомоор тоглосоныхоо горыг амсдаг уу?

Сонирхолтой нэгэн баримтыг энд дурьдая.

1924 онд Герман улс цөмийн эрчим хүчний судалгааны төв байгуулсан юм. Нэгэн өглөө тэрхүү судалгааны төв дээр өөрийгөө Фальканелли (нэр нь нэг юм бодогдуулав) хэмээн танилцуулсан нэг хүн ирж судалгааны төвийн удирдлагуудад илгээмж бичиг дамжуулжээ. Захидалд: “Би болон өөр бусад хэдэн хүмүүс цөмийн эрчим хүчний талаар тодорхой баримт фактыг мэднэ. Тэр мэдлэг дээрээ тулгуурлан та бүхний хийж байгаа судалгаа чинь цаашдаа нэн аюултай шүү гэдгийг сануулмаар байна. Манай иргэншлээс өмнө олон иргэншлүүд цөмийн эрчим хүч хэрэглэн өөрсдийгөө устгасан. Иймээс энэ мэт судалгаа шинжилгээгээ бүрмөсөн орхисон нь дээр” гэсэн байжээ. Илгээмж авчирсан этгээдийг олох оролдлого хийж нэлээд хайсан ч амжилт олоогүй.

1940 онд Германы шинжлэх ухааны нэрт зүтгэлтэн Хайзенбэрг (Нилсборын шавь) цөмийн эрчим хүчний судалгаан дээр идэвхийлэн ажиллаж байжээ. Гэтэл нэгэн өглөө мөнөөх л Фальканелли нэрт хүн эрдэмтний гэрт ирж, зарцад нь нэгэн бичиг үлдээгээд явсан байна. Захидалд яг дээрх өгүүлсэн зүйлийг дахин давтсан байсан ба илгээмжийн эзнийг хайгаад мөн л олж чадалгүй хоцорчээ.
1945 онд Хирошимад цөмийн бөмбөг хаясны дарааа бөмбөгийг бүтээхэд оролцсон эрдэмтэд Фальканелли-гаас илгээмж хүлээн авсан байна. Тэр захидалдаа: “Одоо ч гэсэн та бүхэн энэ ажлаа зогсооход оройтоогүй байна. Эс бөгөөс нэгэнт өөрийгөө булшлах анхны алхамаа хийсэн Та бүхэнд сүүлчийн алхам тийм ч хол биш шүү” гэсэн байжээ. Цөмийн бөмбөг бүтээхэд томоохон хувь нэмэр оруулсан Америкийн эрдэмтэн Оппенхаймер тэр даруйдаа өөрийнхөө гэмт үйлдлийг наманчлахаар олон нийтэд хандаж: “Бид нүгэл үйлдсэн байна” гэж мэдэгдсэн юм. Фальканнелли гэгч эрхэм энэ удаад ч мөн ор мөрөө үлдээлгүй алга болж чаджээ. Түүний хэлсэн бүхэн үнэн байх магадлалтай. 
Алдарт эрдэмтэн Оппенхаймер аюултай тоглоомыг орхисон. Цөмийн бөмбөг бүтээхэд оролцоогүй ч онолыг нь анх гаргасан Албьерт Эйнштейнээс эхлээд, нээлт туршилт хийхэд оролцсон эрдэмтэд бүгд насан туршдаа харамсаж, үлдсэн насаа энхийн үйлсэд зориулсан байдаг. Энэ бол эрдэмтдийн сод нээлт буруу гараар орвол юунд хүргэж болохыг урьдчилан  харж чадаагүйнхээ төлөө хийсэн тэдний наманчлал гэж ойлгож болно. Нууц хэвээр үлдэх ёстой зарим нэг мэдлэг эдийн болон эрх мэдлийн шуналтны гарт орохоор бүгдийг хөнөөж дуусах тавилантайг олон удаа сөнөж мөхөж байсан иргэншлийн жишээг тэнгэрийн элчис бидэнд дамжуулсан бус уу.

Гэтэл одоо Монголд бүтээн цогцлоох гээд байгаа цөмийн станц байгуулах, ураан олборлолтыг дэмжсэн манай зарим улс төрчид нүглээ ойлгох шинжгүйгээр барахгүй, бид хөрсөн дороо юутайгаа мэдмээр байна гэсээр урааныг ухуулж дөнгөлөө. Тэдэнд илгээмж хүргэгч "Фальканнелли" -үүд нь Иргэний нийгмийн төлөөллүүд биш гэж үү?
Фальканнелли..... Энэ нэр надад нэгийг сануулах шиг боллоо. Фалькан . Falcon -шонхор шувуу. Шонхор шувуу бол манай өвөг дээдсийг шүтээн байсан амьтан. 
Есүхэйбаатар Тэмүүжин хүүгээ дагуулаад сүй тавихаар очих шөнө  Дай Сэцэн цагаан шонхор шувуу зүүдэлдэг. Тэр бол элч, ирээдүйн мэдээг хүргэгч байсан. 
Шонхор шувууг ганц Монголчууд шүтэн билэгшээдэг бус олон ард түмнүүдийн домог билэгдэлд байдаг. 

 Falcon-гэдэг нэрний арын –елли- гэж залгаснаас бас нэг сонирхолтой гаргалгаа хийж болох юм.